Pierwotnie wieś o założeniu owalnicowym, wytyczonym na osi N-S, wzdłuż cieku wodnego, który stanowił oś kompozycyjną. Należy przypuszczać, iż była to niewielka jednostka osadnicza, skoro w II poł. XVI w. odnotowano tu 12 zagród chłopskich. W ciągu wieków wieś uległa rozwinięciu w kierunku północnym i południowym, z zachowaniem pierwotnej formy przestrzennej. Do tak ukształtowanego układu wkomponowano (w poł. XIX w.) zespół folwarczny, ulokowany w południowo-wschodniej części wsi. W kon. XIX w. wieś miała formę w pełni wykształconej i dobrze zachowanej owalnicy, z długim (wrzecionowatym) i niezabudowanym nawsiem, w osi którego przepływał ciek wodny. Pierzeje w pełni wykształcone, zwarte, pierzeja zachodnia prosta, zaś wschodnia łukowata. Dominowały duże, wielobudynkowe zagrody chłopskie, rozlokowane na przestronnych działkach siedliskowych, w północnej części wsi znajdowała się zabudowa o charakterze małorolnym. Pośrodku wsi, bliżej pierzei wschodniej, posadowiony był orientowany kościół wieżowy, z przyległym cmentarzem. Drugi cmentarz znajdował się po północnej stronie wsi, przy drodze polnej. Zespół folwarczny usytuowany był w południowo-wschodniej części wsi i składał się z dziedzińca pałacowego, z przyległym od północy parkiem oraz podwórza gospodarczego, o kompozycji zwartej geometrycznej. Wieś miała dobrze rozwinięty układ sieci drożnej, z promienistym rozwidleniem w części północnej oraz całościowo wytyczonymi drogami zagumiennymi.

Nowa Wieś widok z wieży kościelnej

Nowa Wieś to duża sołecka, oddalona 6 km na południowy-zachód od Bledzewa. Wieś o całościowo zachowanym, pierwotnym (historycznie rozwiniętym) układzie owalnicowym, ze wszystkimi elementami kompozycji ruralistycznej. Pierzeje w pełni wykształcone, bez ubytków, z niewielkimi (współczesnymi) nawarstwieniami. Nawsie długie, wrzecionowate, niezabudowane, z przepływającą Jordanką (Ponikwą) stanowi oś kompozycyjną. Zabudowę chłopską reprezentują tu - w większości - cztero lub 5-budynkowe zagrody, o pełnym programie użytkowym, z chałupami lokowanymi kalenicowo lub szczytowo na froncie parceli. W północno-zachodniej części wsi ulokowane są zagrody średnio i małorolne, 3-budynkowe, przy drodze do Kleszczewa zagrody nierolnicze, dawnych rzemieślników. Dominuje budownictwo murowane, o dużym nasyceniu elementami o wartościach kulturowych, o XIX-wiecznej metryce, sporadycznie zachowały się obiekty ryglowe (głównie stodoły). Chałupy lokowane na froncie parceli, pięcio lub siedmioosiowe, nakryte dachami 2-spadowymi, niektóre zostały współcześnie zdewaloryzowane przez wymianę stolarki i liczne przemurówki. Budynki inwentarskie lokowane po bokach podwórza (w tym w linii pierzei), murowane (ceglane lub kamienno-ceglane), wzniesione na przełomie XIX/XX w. Stodoły lokowane w głębi parceli, głównie 2-klepiskowe, szachulcowe lub murowane. Kościół posadowiony pośrodku wsi, na kilkumetrowym wyniesieniu terenu, stanowi dominatę architektoniczną. Jest to budynek murowany, tynkowany, o barokowej formie architektonicznej, obiekt wzniesiony w 1758 r. Działka kościelna wygrodzona wysokim murem kamiennym, z barokową brama od frontu, obsadzona kasztanowcem, brak śladów pierwotnej nekropolii (nagrobki usunięte). Drugi cmentarz usytuowany jest po północnej stronie wsi (300 m. od zwartej zabudowy), przy drodze polnej. Jest to cmentarz komunalny, czynny, założony na miejscu nekropolii ewangelickiej. Cmentarz o regularnym układzie, z czytelnymi granicami pierwotnego założenia, obsadzony dębami i akacjami, ogrodzony płotem sztachetowym. Większość pierwotnych nagrobków została zniszczona, usunięta, na cmentarzu znajduje się murowana kapliczka z końca XIX w. Zespół folwarczny o czytelnej , pierwotnej kompozycji przestrzennej, ze wszystkimi elementami historycznego założenia. Podwórze gospodarcze o kompozycji zwartej - swobodnej, zorganizowanej wzdłuż drogi wiejskiej. Ulokowane są tu obiekty gospodarcze o XIX-wiecznej metryce ( 2 obory, stajnia, spichlerz, powozownia), murowane (ceglane), o pierwotnej formie architektonicznej, z elementami detalu architektonicznego. XIX-wieczny, murowany, dwukondygnacyjny pałac, o historycznej formie architektonicznej, stanowi element zabudowy o wartościach zabytkowych, waloryzuje całość założenia dworskiego. Park pałacowy zlokalizowany w północnej części zespołu, niewielki (ok. 1 ha), o czytelnym układzie w pierwotnych granicach, ze starodrzewem liściastym (lipy, dęby, topole), o luźnej obsadzie. Teren zespołu folwarcznego wygrodzony historycznym murem kamiennym, z bramami wjazdowymi od zachodu i południa. Układ sieci drożnej o pierwotnym przebiegu ukształtowanym w poł. XIX w., z dobrze zachowanymi drogami zagumiennymi. Drogi bez zieleni strukturalnej, za wyjątkiem szpaleru dębowego po zachodniej stronie folwarku.

Widok na Nową Więś